نیروگاه اتمی بوشهر سرانجام پس از ۳ دهه تعلل و اهمال‌کاری طرف روس طی روزهای آتی، فعالیت خود را رسما آغاز می‌کند. قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در زمان محمدرضا شاه پهلوی با غرب منعقد شد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران کشورهای غربی با عذر و بهانه‌های واهی از ادامه کار سرباز زدند و اینگونه شد که تا ۳۴ سال پس از انعقاد اولین قرارداد همکاری میان ایران و آلمان نیروگاه اتمی بوشهر نتوانست فعالیت خود را آغاز کند.

ایلنا :
 سوخت اصلی این نیروگاه صبح امروز از خارج از ساختمان اصلی نیروگاه به ساختمان اصلی انتقال داده می‌شود تا پس از مدتی به قلب راکتور منتقل شود. یک هفته پس از این مرحله، نیروگاه اتمی بوشهر فعالیت خود را به صورت رسمی شروع می‌کند. براساس وعده مسوولین کشور نخستین برق تولیدی این نیروگاه از شهریور ماه وارد مدار می‌شود و از این حیث ایران نخستین کشور منطقه‌ای خواهد بود که از برق هسته‌ای استفاده می‌کند.

قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در زمان محمدرضا شاه پهلوی با غرب منعقد شد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران کشورهای غربی با عذر و بهانه‌های واهی از ادامه کار سرباز زدند و اینگونه شد که تا ۳۴ سال پس از انعقاد اولین قرارداد همکاری میان ایران و آلمان نیروگاه اتمی بوشهر نتوانست فعالیت خود را آغاز کند.

آغاز راه
در سال ۱۳۵۵ و ۲ سال بعد از تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران، این سازمان با بخش تکنولوژی و تحقیقات سازمان انرژی اتمی آلمان غربی موافقتنامه‌ای برای همکاری‌های بلندمدت امضا کرد و به دنبال آن مقرر شد تا شرکت کرافت ورک یونیون، یکی از شرکت‌های وابسته به زیمنس آلمان ساخت ۲ واحد نیروگاه اتمی هر یک به توان اسمی ۱۲۹۳ مگاوات و توان خالص ۱۱۹۶ مگاوات را در بوشهر برعهده گیرد. اما در سال ۱۳۵۷ در شرایطی که حدود ۷۵ درصد از واحد اول و ۶۰ درصد واحد دوم نیروگاه ساخته شده بود با پیروزی انقلاب در ایران طرف آلمانی کار بر روی پروژه را متوقف کرد.

دولت ایران از شرکت آلمانی در دادگاه داوری بین‌المللی شکایت کرد و براساس رای دادگاه بین‌المللی، مقرر شد، کلیه قطعات و دستگاه‌های ساخته شده دو نیروگاه بوشهر تا آن زمان، به اضافه نیمی از سوخت هسته‌ای به مالکیت ایران درآید و پیمانکار موظف شد که این قطعات را به صورت تحویل در بندر بوشهر، به ایران تحویل دهد امری که هیچگاه عملیاتی نشد. البته گفته می‌شود پیش از آلمانی‌ها، فرانسوی‌ها نیز دستی بر آتش ساخت این نیروگاه داشته‌اند که هیچ سند معتبری در این رابطه وجود ندارد.

نیروگاه بوشهر پس از انقلاب
در دهه ۶۰ بار دیگر کار در نیروگاه بوشهر از سر گرفته شد، اما همزمان با حضور کارشناسان آلمانی در نیروگاه، حمله موشکی عراق به بخشی از ساختمان نیروگاه بوشهر، آلمان را از ادامه پروژه منصرف کرد. در اوایل سال ۱۳۶۸ با سفر علی اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس‌جمهور وقت به روسیه، موافقتنامه همکاری هسته‌ای میان دو کشور تدوین شد و متعاقب آن در ۲۴ اوت سال ۱۹۹۲ (۲ شهریور ۱۳۷۱) موافقتنامه کاملی از همکاری‌های هسته‌ای ایران و روسیه امضا شد.

در نوامبر ۱۹۹۴ قرارداد تکمیل واحد اول نیروگاه بوشهر ایران و روسیه به امضا رسید. به موجب این قرارداد مقرر شد ساخت نیروگاه تا پایان ۲۰۰۰ به پایان برسد. این قرار داد در ژانویه ۱۹۹۶ میان سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت اتم استوری اکسپورت روسیه اعتبار اجرایی پیدا کرد. طرف روس متعهد شد تا سال ۲۰۰۰ ساخت نیروگاه را به پایان برساند. ایران نیز متعهد شده‌ بود، پسماند سوخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر را به روسیه بازگرداند.

مبلغ کل قرارداد این پروژه در ابتدا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار بود که با گذشت زمان و تجدید نظرها مبلغ این قرارداد ۱۰ درصد افزایش داشت. سوخت نیروگاه بوشهر نیز ۵۲ میلیون دلار به انضمام کل هزینه‌های حمل تا محل ساختگاه پیش‌بینی شده بود که با اهمال کاری و تعلل روس‌ها رقم کل ساخت نیروگاه افزایش پیدا کرد.

در این سال توافق دوم ایران و روسیه براى نیروگاه بوشهر منعقد شد. در این زمان دو طرف الحاقیه‌اى به قرارداد ۱۹۹۵ افزودند که طبق آن روسیه متعهد شد حدود ۵۰ ماه دیگر یعنى تا سال ۲۰۰۲ میلادى به مرحله راه‌اندازى برساند، اما این پایان توافقات دو کشور نبود. روسیه این بار و در جریان توافق هاى سوم و چهارم خود با ایران متعهد شد تا دسامبر ۲۰۰۳ میلادى نیروگاه را تکمیل و به مرحله بهره‌بردارى برساند، اما پس از مدتى روس‌ها اعلام کردند که تا آوریل ۲۰۰۶میلادى نیروگاه را به مرحله بهره‌بردارى می‌رسانند.۲۱ مهر ۸۲ ( ۱۳ اکتبر ۲۰۰۳) – روسیه اعلام کرد راه‌اندازى بوشهر به دلیل مشکلات فنى و نه فشارهاى سیاسى یک سال به تعویق افتاده است.

وعده‌های بی‌سرانجام و تعلل در راه‌اندازی نیروگاه بوشهر
بی‌تفاوتی روسیه نسبت به تعهدات هسته‌ای خود با ایران همچنان به قوت خود باقی بود تا اینکه معاون سازمان انرژى اتمى ایران در شهریور ماه ۸۳با اعلام اینکه نیروگاه اتمى بوشهر در سال ۸۵ به بهره‌بردارى می‌رسد، گفت: سوخت اولیه نیروگاه آماده حمل به ایران است. کمال خرازى و سرگئى لاوروف وزراى خارجه وقت ایران و روسیه در نشستى مشترک از عزم دو کشور براى قرارداد ارسال سوخت هسته‌اى از روسیه به ایران و عودت سوخت مصرف شده به روسیه خبر دادند و اعلام کردند که این قرارداد در مرحله نهایى خود قرار دارد.

سرگئى میرونوف رییس شوراى فدرال روسیه نیز از توافق جدید تهران و مسکو بر سر یک زمان‌بندى جدید در مورد بوشهر خبر داد. براساس این زمان‌بندى نیروگاه بوشهر در سال ۲۰۰۶ به اتمام می‌رسید. در هشتم اسفند ۸۳ ( ۲۷ فوریه ۲۰۰۵) بود که تهران و مسکو توافقنامه‌اى را امضا کردند که به موجب آن روسیه سوخت نیروگاه اتمى بوشهر را به این شرط تامین می‌کند که جمهورى اسلامى ایران سوخت مصرف شده را به آنان پس بفرستد.

یکسال پس از آن روساى آژانس انرژى اتمى ایران و روسیه ‌در نشست مطبوعاتی مشترک در سال ۸۴ اعلام کردند که نیروگاه بوشهر را اواخر سال ۲۰۰۶ به بهره‌بردارى می‌رسانند، اما بازهم این روند به تعویق افتاد و سوم مهر ( ۲۶ دسامبر ۲۰۰۶) – رضا آقازاده رییس سازمان انرژى اتمى ایران و سرگئى کرینکو رییس آژانس فدرال اتمى روسیه توافق جدیدى را امضا کردند که بر اساس آن مسکو متعهد شد تا پایان سپتامبر ۲۰۰۷ میلادى واحد اول نیروگاه بوشهر را به طور آزمایشى راه‌اندازى کند و ۶ ماه پس از آن یعنى تا پایان مارس ۲۰۰۷ سوخت نیروگاه را به تهران ارسال نماید. بر اساس این توافق قرار شد نیروگاه اتمى بوشهر در نوامبر ۲۰۰۷ به بهره‌بردارى برسد و سه ماه پس از آن براى نخستین بار برق هسته‌اى وارد شبکه سراسرى برق ایران شود.

بهانه ‌تراشی‌های جدید روس‌ها با طرح مشکلات مالی
چند ماه پس از وعده‌های بی‌سرانجام روسیه، سرگئى کرینکو رییس آژانس فدرال اتمى روسیه در جریان سفر به تهران به پیگیرى توافقات مسکو پرداخت. آقازاده در نشست مطبوعاتى با وى اعلام کرد: طرف روسى براى تعهدات خود در راه‌اندازى نیروگاه بوشهر مشکلات مالى دارد و ایران آماده است در این زمینه به طرف روسى کمک کند. به گفته آقازاده، ایران براى حل این مشکلات قول داد سررسید پرداخت‌ها را جلوتر بیاندازد.

بروز مشکلات مالى در پیمانکار روسى موجب شد تا مسوولان اتم استروى اکسپورت اعلام کنند به دلیل تاخیر در پرداخت اقساط، تغییراتى در برنامه زمانى احداث نیروگاه صورت می‌گیرد اما “محمد سعیدى” معاون امور بین‌الملل سازمان انرژى اتمى ایران بلافاصله به این ادعاى روس‌ها پاسخ داد و اعلام کرد: ایران هیچ تاخیرى در پرداخت مالى قرارداد بوشهر به شرکت روسى نداشته است.

پس از آن رضا آقازاده رییس سازمان انرژى اتمى ایران نیز اعلام کرد: هرچند ایران تعهد حقوقى براى پیش پرداخت به طرف روسى ندارد اما براى راه‌اندازى به موقع نیروگاه حاضر است نقدینگى آنها را افزایش دهد.۲۲ اسفند – اظهارات کرینکو درباره پرداخت‌هاى ایران براى راه‌اندازى بوشهر موجب شد تا شرکت تولید و توسعه انرژى اتمى ایران که کارفرماى نیروگاه بوشهر است، اطلاعیه‌اى در این باره صادر و اعلام کند که شرکت روسى باید سوخت نیروگاه را تا ۱۱ فروردین ۸۶ به ایران ارسال کند.

در این اطلاعیه آمده بود؛ بر اساس تعهد اولیه روسیه قرار بود ۸ جولاى ۱۹۹۹ تاریخ اتمام پروژه باشد که تاکنون پنج بار به تعویق افتاده است. حتى با فرض راه‌اندازى این نیروگاه در سپتامبر ۲۰۰۷ این پروژه هشت سال و سه ماه تاخیر خواهد داشت. این شرکت اعلام کرد که تاکنون ۱۲ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار به صورت علی‌الحساب به اتم استروى اکسپورت پرداخت کرده است که اسناد آن قابل انتشار است.
معاون بین‌الملل سازمان انرژى اتمى ایران نیز در گفت‌و‌گوی دیگری و در واکنش به اظهارات کرینکو درباره مسایل مالى نیروگاه بوشهر گفت: تهران از ۱۰اکتبر ۲۰۰۶ تا ۱۴ مارس ۲۰۰۷ بیش از ۷۵ میلیون دلار (۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان) به پیمانکار روسى پرداخت کرده است.

وى همچنین اعلام کرد: از اول ماه مارس سال جارى میلادى (۲۰۰۷) ۱۸ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار در حال واریز شدن به حساب شرکت روسى است. پس از آن رییس سازمان انرژى اتمى ایران با اعلام پیشرفت ۹۵ درصدى ساخت نیروگاه بوشهر، وعده داد تا یک ماه دیگر گزارش نهایى از روند ساخت آن را ارایه کند. ۲۴ مهر همان‌سال رییس‌جمهور روسیه که براى شرکت در نشست کشورهاى ساحلى دریاى خزر براى نخستین بار به تهران سفر کرده بود، اعلام کرد: تاخیر در کار اتمام نیروگاه اتمى بوشهر سیاسى نیست و مسکو با جدیت به دنبال آن است که این نیروگاه هرچه زودتر به پایان برسد.
پوتین، کشورهاى ثالث تامین کننده برخى تجهیزات نیروگاه بوشهر را در ایجاد تاخیرها موثر دانست و گفت: روسیه هرگز از تعهدات خود شانه خالى نمی‌کند و طبق مقررات آژانس بین‌المللى انرژى اتمى روسیه سوخت را سه ماه قبل از راه‌اندازى باید تحویل دهد.

علی لاریجانی هم در آذرماه ۸۵ از قول روس‌ها گفت که نیروگاه بوشهر تا ماه آینده راه‌اندازی می‌شود. مدت کمی از این اظهارنظر نگذشته بود که روسیه اعلام کرد نیروگاه بوشهر تا کمتر از یک سال دیگر افتتاح نمی‌شود.

در همان ماه مسوولین شرکت نداسترویاکسپورت نیز اعلام کرد که نیروگاه بوشهر تا پیش از پایان سال ۲۰۰۸راه‌اندازی نمی‌شود. با این وجود یک ماه بعد، منوچهر متکی گفت تا تابستان سال آینده نیمی از ظرفیت نیروگاه بوشهر وارد مدار می‌شود و ما به روس‌ها برای راه‌اندازی نیروگاه بوشهر اعتماد داریم. در بهمن ماه ۸۶ احمد فیاض‌بخش مدیرعامل شرکتى که کارفرمایى نیروگاه بوشهر را برعهده دارد اعلام کرد: پایان مهر ۱۳۸۷ مرحله راه‌اندازى نیروگاه اتمى بوشهر آغاز و پس از مدت کوتاهى بهره بردارى از این نیروگاه آغاز می‌شود.

وى کل هزینه نیروگاه بوشهر را یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار برآورد کرد.

در ۲۷ مرداد – غلامرضا انصارى سفیر جمهورى اسلامى ایران در مسکو تکمیل و راه‌اندازى نیروگاه بوشهر را پایان سال ۲۰۰۸ میلادى ذکر کرد.
دوم شهریور- الکساندرو سادوفنیکوف سفیر فدراسیون روسیه در تهران اعلام کرد؛ تا پایان سال جارى میلادى آزمایش کلى همه فازهاى نیروگاه اتمى بوشهر انجام و برق این نیروگاه اوایل سال ۲۰۰۹ وارد مدار می‌شود. در شهریور ماه لئونید رزنیکوف رییس جدید اتم استروى اکسپورت به منظور بازدید از نیروگاه اتمى بوشهر وارد تهران شد و اعلام کرد مجموعه تدابیر و اقداماتى فنى بین دسامبر ۲۰۰۸ ( آذر – دى ۱۳۸۷) تا فوریه( بهمن – اسفند ۱۳۸۷) انجام خواهد شد که شروع به کار نیروگاه اتمى بوشهر را برگشت‌ناپذیر می‌کند.

احضار وزیر امورخارجه به مجلس نسبت به تعلل روس‌ها در تکمیل نیروگاه بوشهر
۱۷ مهر ماه ۸۶ وزیر امور خارجه که براى پاسخگویى به سوال نمایندگان درباره علت تاخیر در راه‌اندازى نیروگاه بوشهر به مجلس رفته بود، به نمایندگان گفت: زمان افتتاح نیروگاه نیمه اول سال ۲۰۰۹ تعیین شده است.

۲۶ آذر ۸۶- “علاء الدین بروجردى” رییس کمیسیون امنیت ملى و سیاست خارجى مجلس نیز اعلام کرد: مراحل اولیه بهره‌بردارى نیروگاه اتمى بوشهر اواسط سال آینده آغاز می‌شود.

۱۴ اسفند – وزیر امور خارجه ایران راه‌اندازى بوشهر در سال آینده (۱۳۸۸) را قطعى دانست و گفت که قرار است ۵۰۰ مگاوات برق هسته‌اى این نیروگاه سال آینده وارد مدار برق کشور شود.
۲۰ فروردین ماه سال ۱۳۸۹ رییس سازمان انرژى اتمى ایران در روز ملى فناورى هسته‌اى به ملت ایران اعلام کرد؛ بارگذارى سوخت نیروگاه بوشهر به‌زودى انجام خواهد شد و امیدواریم در تابستان امسال این رآکتور تولید برق را آغاز کند.

۲۲ خرداد – رییس سازمان انرژى اتمى ایران با اعلام این خبر که مراحل پایانى آخرین تست نیروگاه بوشهر موسوم به تست آب گرم انجام شده است، اعلام کرد که انجام این تست یک هفته زمان می‌برد و در ۱۶ تیر – صالحى اعلام کرد نیمه شهریور ماه سال جارى نیروگاه اتمى بوشهر راه‌اندازى می‌شود؛ یعنى قلب رآکتور فعال خواهد شد و در نهایت ۲۲ مرداد – صالحى از انتقال سوخت به ساختمان اصلى نیروگاه و سوختگذارى نیروگاه اتمى بوشهر در هفته‌آینده خبر داد و گفت: سوخت از محل نگهدارى آن به داخل ساختمان اصلى نیروگاه و استخر که در جنب قلب رآکتور آن قرار دارد انتقال دهیم.

به گفته وی، پس از انتقال مجتمع عادى سوخت به داخل استخر، جنب قلب رآکتور، به یک فرصت ۷ – ۸ روزه نیاز است تا بتوان سوخت را به قلب رآکتور وارد کرد.